امروز

طب شفا

کاربرد زیره در پزشکی و آشپزی

زیره سبز و سیاه مقادیر شگفت‌انگیزی پتاسیم، فسفر، منیزیم، كلسیم و سدیم درخود دارد. علاوه‌براین، حاوی آهن، روی، سرب، ویتامین A، 6B، C و E است. از عجایب این ادویه كالری‌دار بودن آن است، به طوری كه 100گرم زیره، 370 كیلوكالری انرژی دارد. زیره با دارا بودن مواد یادشده دشمن شماره یك انواع سرطان گوارشی و كبد است و در درمان انواع بیماری گوارشی نیز به‌كار می‌آید. زیره در دو نوع سیاه وسبز وجود دارد كه خواص یكسان اما مورد مصرف متفاوتی دارند. زیره سبز به دلیل عطر ملایم و گرمش، مستقیما در غذا استفاده می‌شود،‌ اما زیره سیاه معمولا در پلو كاربرد دارد. زیره سبز، به صورت پودر در تهیه انواع سس گوشت كاربرد دارد، چون علاوه بر عطر خوش، خاصیت باكتری‌زدایی دارد و یك قارچ‌كش قوی است. زیره سبز در آشپزی هندی و مكزیكی فراوان به‌كار می‌رود. به خاطر داشته باشید هرجا نام زیره به تنهایی آمد،  منظور زیره سبز است، نه سیاه.

خواص درمانی:

– زیره از هر نوعی که باشد، تقویت‌کننده و نیرودهنده بدن بوده و این خاصیت با مخلوط‌شدن با عسل افزایش می‌یابد.
– زیره در درمان اختلالات گوارشی، ضعف عملکرد دستگاه گوارش، نفخ، بلع، دل‌پیچه‌کودکان و ترش‌کردن معده مؤثر است. در واقع مصرف آن باعث تقویت معده می‌شود. درضمن زیره قابض هم است.
– زیره خاصیت ادرارآوری دارد و همچنین تعریق بدن را بیشتر می‌کند.
– مصرف زیره برای ازدیاد شیر بانوان شیرده و همچنین باز کردن قاعدگی زنان جوان مفید است.
– اگر از ضعف اعصاب در رنج هستید،‌ زیره مصرف کنید. می‌گویند زیره خاصیت ضدتشنجی هم دارد.
– بعضی‌ها توصیه می‌کنند برای برطرف کردن سکسکه زیره بخورید.
– به‌رغم تمام خواصی که زیره دارد اما باید توجه داشته باشید که در مصرف آن زیاده‌روی نکنید زیرا رنگ رخسار را زرد می‌کند.

زیره دانه‌ای معطر و ضدنفخ است که در آشپزی و پزشکی کاربرد دارد و در دو نوع زیره سبز و زیره سیاه وجود دارد که دومی به “زیره ایرانی” معروف است.

دانه‌های زیره با چوب، کوبیده می‌شود. این دانه به صورت خودرو در افغانستان، ایران، ازبکستان، تاجیکستان، ترکیه، مراکش، مصر، هند، کوبا، سوریه، مکزیک و شیلی رشد می‌کند. این دانه در فلسطین به صورت خودرو رشد نمی‌کند اما در زمان گذشته در آنجا کشت می‌گردید.

گیاه آن شبیه بوته هویج است برگ‌هایش ۲۰ الی ۳۰ سانتی متر و ارتفاع گیاه حدود ۵۰ سانتی متر است. میوه آن(که به اشتباه دانه گفته می‌شود) به اندازه دو میلی متر و هلالی شکل و دارای ۵ خط برجسته‌است. بیشترین زیره در ایران، در شهر کرمان رشد می‌کند.

 

کاربرد زیره در پزشکی و آشپزی

تركیبات شیمیایی:

زیره دارای تانن ، روغن زرین و اسانس است .

اسانس زیره را از تقطیر میوه له شده تحت اثر بخار آب بدست می آورند . این اسانس مایعی است بیرنگ كه در اثر ماندن ابتدا برنگ زرد و سپس قهو ه ای رنگ می شود .

بوی زیره مربوط به آلدئیدی بنام كومینول است  . مقدر كومینول در زیره بسته به محل كشت آن بین 30 تا 50 درصد است .

خواص‌ و اثرات‌ دارویی زیره سیاه
طبع‌ زیره‌ سیاه‌ خیلی‌ گرم‌ و خشک‌ است‌.

زیره‌ سیاه‌ دارای‌ خواص‌ مدر، بادشکن‌، مقوی‌، زیادکننده‌ شیر، قاعده‌آور، نیرودهنده‌، ضد کرم‌، هضم‌ کننده‌، ضد تشنج‌، قابض‌، معرق‌، مقوی‌ معده‌، قاطع‌ اسپرم‌ است‌.

زیره‌ سیاه‌ در موارد بلع‌ هوا، نفخ‌ شکم‌، برطرف‌ کردن‌ سوءهاضمه‌، تسهیل‌ هضم‌ غذا، دل‌ پیچه‌ کودکان‌، انگل‌ معده‌ و روده‌، دفع‌ بادهای‌ کلیه‌ و مثانه‌، تنگی ‌نفس‌، خفقان‌ سرد، سکسکه‌ نفخی‌، استسقاء به‌کار می‌رود.

زیره‌ سیاه یک‌ داروی‌ سنتی‌ برای‌ رفع‌ سوءهاضمه‌ خصوصاً نفخ‌ شکم‌ است‌.

خوردن‌ زیره‌ سیاه یا روغن‌ آن‌ در رفع‌ سوءهاضمه‌ و دل‌ دردهای‌ کودکان‌ مفید است‌.

زیره‌ سیاه دارای‌ خاصیت‌ ضدگرفتگی‌ دارد و برای‌ رفع‌ گرفتگی‌های‌ دوران‌ قاعدگی‌مفید است‌.

مقوی‌ بدن‌ و چاق‌ کننده‌ است‌. معده‌ را گرم‌ و تقویت‌ می‌کند و کرم‌ تنیا را دفع‌می‌کند. و اثر قابل‌ ملاحظه‌ای‌ در جلوگیری‌ از ایجاد بادهای‌ اضافی‌ در روده‌ و درمان‌اسهال‌ دارد.

دم‌ کرده‌ یک‌ قاشق‌ مرباخوری‌ میوه‌ له‌ شده‌ زیره‌ سیاه‌ در نیم‌ لیتر آب‌ جوش‌برای‌ تنبلی‌ اعمال‌ گوارشی‌ 2 ـ 1 گرم‌، بی‌اشتهایی‌، باد یا درد روده‌ مصرف‌ می‌شود و دانه‌ زیره‌ را یا می‌جوند و یا از گرد گیاه‌ مخلوطی‌ در آب‌ میل‌ می‌نمایند.

مصرف دم کرده زیره سیاه و یا جویدن آن در رفع و کاهش دردهای ناشی از قاعدگی، دردهای روده وبی اشتهایی بسیار مؤثر است،مصرف زیره سیاه یا روغن آن در رفع سوء هاضمه و دل دردهای کودکان و تنگی نفس نیز، کاربرد فراوانی دارد، دم کرده زیره سیاه همراه با گیاه ” اوجی ” در رفع اسهال، نفخ و سندرم تحریک پذیری روده مفید است. این گیاه دارای خواص ضد عفونی کنندگی، ضد کرم، ‌ضد تشنج و شل کننده عضلات بوده و مقوی و نیروبخش است؛ بنابراین مصرف آن به افراد دارای مشکلات مذکور توصیه می شود.

 

تاریخ نشر: ۳۰ خرداد ۱۳۹۴

طب شفا

طب شفا

طب شفا

طب شفا

طب شفا

طب شفا