امروز

طب شفا

کلسترول را بشناسید

وجود کلسترول در بدن الزامی است و ادامه حیات بدون آن میسر نخواهدبود.بسیاری از ما کلسترول را عامل اصلی بیماری‏های قلب و عروق می‏دانیم و سعی می‌کنیم کمتر منابع غذایی آن را در رژیم غذایی روزانه‏مان بگنجانیم. به همین دلیل یکی از وظایف کبد در بدن تولید کلسترول است. کلسترول در ساختمان غشای سلول‏ها شرکت می‌کند، پیش‏ساز ساخته‌شدن اسیدهای صفراوی است و به جذب بهتر چربی‏ها کمک می‌کند، پیش‏ساز ویتامینD است که امروزه بیش از 90 درصد مردم از کمبود آن رنج می‏برند و پیش‏ساز بسیاری از هورمون‌ها از جمله هورمون جنسی است. هورمون جنسی علاوه بر اینکه باعث ایجاد صفات زنانه و مردانه می‏شود، در سلامت کلی بدن به‏خصوص سلامت استخوان‏ها نقش دارد. در گفت‏وگویی با دکتر تیرنگ نیستانی، متخصص تغذیه و دانشیار انستیتو تحقیقات تغذیه کشور و دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به بررسی این ماده حیاتی در بدن پرداخته‏ایم.

آیا کلسترول هم نوعی چربی است؟

کلسترول از نظر شیمیایی نوعی الکل محسوب می‌شود. در طبقه‏بندی شیمی به‌دلیل وجود عامل الکلی در این ترکیب آن را جزو الکل‌ها می‌شناسند اما در ساختمان چربی‌ها دو جزء اصلی وجود دارد که یک بخش آن الکلی و بخش دیگر اسیدچرب است. بیشتر خواص چربی‌های مختلف هم به ترکیب اسیدهای چرب آنها مربوط می‌شود. بخش الکلی در مورد بسیاری از چربی‌ها مانند چربی‌های ذخیره شده در بدن یا حتی بعضی از چربی‌هایی که در خون وجود دارند از الکلی به نام گلیسرول تشکیل شده‌ است که به این چربی‌ها تری‏گلیسرید گفته می‌شود، اما چون کلسترول با اسیدهای چرب ترکیب است و در حلال‌های آلی مانند چربی‌ها محصور شده، به همین دلیل در طبقه‌بندی و مطالعه چربی‌ها بررسی می‌شود و یک ترکیب صددرصد جانوری است.

خوردن روغن‏های گیاهی نباید باعث افزایش کلسترول در بدن شود؟

هر گونه روغن گیاهی یا نباتی صرف‌نظر از شکلش که مایع، جامد یا نیمه‌جامد باشد، به‏طور طبیعی بدون کلسترول است اما به این معنا نیست که مصرف زیاد روغن‌های گیاهی کلسترول خون را افزایش نمی‌دهد. چربی‌ها حاوی دو جزء اصلی اسیدچرب و الکل هستند. اگر اسیدهای چرب روغن‌ها از نوع اشباع باشند یعنی شکل فیزیکی روغن جامد باشد، می‌تواند با مکانیسم‌های خاصی کلسترول خون را افزایش دهد و سلامت مصرف‏کننده را در طولانی‏مدت تهدید کند، اما روغن‌های مایع معمولا چنین تاثیری روی کلسترول خون ندارند، بنابراین باید تا حد امکان از مصرف روغن‌های نباتی جامد و نیمه‏جامد، مارگارین یا کره گیاهی که ذاتا مایع هستند ولی در صنعت به شکل جامد درمی‌آیند و تاثیرات متفاوتی روی بدن می‌گذارند و باعث افزایش کلسترول خون می‏شوند، خودداری کرد.

چه غذاهایی باعث افزایش کلسترول خون می‏شوند؟

بعضی از موادغذایی کلسترول ندارند اما وقتی فردی آنها را در میان‏مدت یا طولانی‏مدت مصرف می‌کند، کلسترول خونش به شدت بالا می‏رود. برخی چربی‌ها هم که به آنها چربی‌های بد می‏گویند مثل روغن جامد، روغن‌های حیوانی، کره حیوانی و گیاهی و چربی‌هایی که آنها را نمی‌بینیم مثل چربی موجود در انواع بیسکویت، کیک، چربی‌هایی که در گوشت به‌خصوص گوشت‌های قرمز وجود دارند و دیده نمی‏شوند، کلسترول را افزایش می‌دهند.

 آیا بین کلسترولی که از راه غذا به بدن می‏رسد و کلسترولی که بدن می‏‏سازد تفاوتی از نظر ایجاد بیماری‏های قلبی‌- عروقی وجود دارد؟

مطالعات مختلفی که تقریبا از 4 دهه پیش در این زمینه انجام شده است، ارتباطی بین غلظت سرمی کلسترول و ابتلا به بیماری‌های قلبی به‌خصوص بیماری‌های رگ‌های قلب نشان می‏دهد. به عبارت دیگر، افرادی که کلسترول خون بالاتری دارند، به احتمال بیشتری به بیماری‌های قلبی به‌خصوص گرفتگی رگ‌های قلب مبتلا می‌شوند. از این رو دانشمندان با این پیش‌فرض که کلسترول غذا باعث افزایش کلسترول خون می‌شود، به بررسی غذاهایی که کلسترول بالاتر یا پایین‌تری داشت، پرداختند اما با گذشت سال‌ها این تفکر تا حدود زیادی تغییر کرد زیرا دانشمندان متوجه شدند یکی از منابع کلسترولی که در خون وجود دارد، کلسترولی است که در کبد ساخته می‌شود و جالب اینکه ساخته‌شدن کلسترول در بدن دوسوم افراد، به‌طور عادی در تعادل با کلسترولی است که از راه غذا دریافت می‌کنند. به این معنا که اگر کلسترول غذا بسیار کم باشد، کبد برای جبران آن، مقدار بیشتری کلسترول تهیه می‌کند ولی اگر کلسترول دریافتی از راه غذا زیاد باشد، میزان تولید آن در کبد کمتر خواهدشد و این حالت تعادلی از نظر میزان کلسترول در بدن ایجاد می‌کند، اما این تعادل آستانه‌ای دارد و اگر دریافت کلسترول از راه خوراکی‌ها بسیار بیشتر از حد تعادل باشد، تنظیم بدن به ‌هم می‌خورد زیرا در حالت عادی هیچ‌گاه تولید کلسترول در بدن به صفر نمی‌رسد بنابراین کلسترول دریافتی به‌اضافه کلسترول تولید شده در بدن به شدت افزایش می‌یابد و باعث بروز بیماری‏های قلبی- ‌عروقی می‏شود. اما دانشمندان متوجه این موضوع هم شده‌اند که هر کلسترول بالایی خطرناک نیست و باعث بیماری قلبی نمی‌شود. مطالعات نشان داده است که نوعی از کلسترول وجود دارد که افزایش آن در خون اثر حفاظتی دارد و در بیشتر افراد می‌تواند از ابتلا به بیماری‌های قلبی- عروقی جلوگیری کند. این کلسترول «HDL یا کلسترول خوب» و کلسترولی که افزایش میزان آن ارتباط مستقیمی با بیماری قلبی دارد «LDL یا کلسترول بد» نام گرفت. به عبارت دیگر، بهتر است همیشه میزان سطح LDL خون پایین و میزان HDL خون بالا باشد. مطالعات گسترده‌تر نشان داد که اگر HDL خون فردی پایین باشد، عوارض آن بسیار بیشتر از LDL بالاست و عامل خطر قوی‌تری محسوب می‌شود. نکته مهم دیگر اینکه اگر سطح کلسترول بد یا LDL خون بالا باشد و از لحاظ شیمیایی تغییراتی هم کند، خطر بیشتری را متوجه بدن خواهدکرد. این تغییر شیمیایی اکسید شدن نام دارد؛ یعنی اگر LDL اکسید شود، احتمال رسوبش در رگ‌های قلب و در نتیجه سکته قلبی افزایش می‏یابد. از این رو اگر افراد در رژیم غذایی خود از موادی که مانع اکسیدشدن کلسترول می‏شوند و آنها را با عنوان آنتی‏اکسیدان می‏شناسیم، استفاده نکنند، به احتمال بیشتری به بیماری‏های قلبی- ‌عروقی مبتلا خواهند شد.

چرا برخی افراد با اینکه لاغر هستند، کلسترول خونشان بالاست؟

مشکل افزایش کلسترول خون در بسیاری از موارد جنبه ارثی دارد. در این افراد میزان تولید کلسترول دربدن بالاست زیرا سیستم تعادلی کلسترول در بدن خوب کار نمی‌کند. در نتیجه با اینکه کلسترول از راه موادغذایی به بدن می‏رسد اما تولید آن در بدن کاهش نمی‏یابد و باعث بالارفتن کلسترول خون می‏شود. این حالت در پاره‏ای موارد می‏تواند با افزایش تری‏گلیسرید خون نیز همراه باشد. این افراد باید زیرنظر متخصص تغذیه درمان‏های دارویی شوند تا کلسترول خونشان کاهش یابد. برخی افراد هم با اینکه وزن عادی دارند اما در واقع چاق هستند و چاقی چیزی غیر از زیاد بودن توده چربی در بدن نیست اما هر کس که وزن بالایی دارد، صرفا چاق نیست. مثلا ورزشکاران پرورش اندام وزن بالایی دارند اما چاق نیستند بلکه ماهیچه بیشتری دارند. انباشت توده چربی در بدن می‏تواند افراد را در معرض خطرهای متابولیک و عوارض قلبی قرار دهد.

سکته به قلب بعضی‌ها چپ‌چپ نگاه می‌کند!

استعمال دخانیات و زندگی در هوای آلوده، باعث اکسیدشدن کلسترول و چاقی و پروزنی به‏خصوص انباشت چربی در ناحیه شکم باعث افزایش کلسترول خون می‏شوند. به‌طور کلی اگر فردی چاق باشد و در ناحیه شکمش چربی زیادی تجمع کرده باشد، در برنامه غذایی‏اش کمتر از میوه و سبزی استفاده کند، اهل دخانیات باشد و در هوای آلوده زندگی کند، قطعا احتمال ابتلا به سکته قلبی در او بیشتر خواهد بود. در واقع مجموعه این عوامل برای ما معنی‏دارتر است تا اینکه بخواهیم فقط بالا بودن کلسترول خون را در نظر بگیریم.

تاریخ نشر: ۲۴ مهر ۱۳۹۴

طب شفا

طب شفا

طب شفا

طب شفا

طب شفا

طب شفا