امروز

طب شفا

جلوگیری از پوکی استخوان

آيا شما در معرض خطر پوكي استخوان هستيد؟
 و با جواب دادن به سوالات زير به صورت بلي يا خير مي‏توانيد حدس بزنيد تا چه اندازه در معرض خطر ابتلا به پوكي استخوان مي‏باشيد.
 1- آيا تا به حال پدر يا مادرتان با ضربه خفيف يا افتادن ساده دچار شكستگي ران شده‏ايد؟
 2- آيا شما در اثر ضربه يا زمين خوردن دچار شكستگي شده‏ايد؟
 3- آيا به مدت 3 ماه از قرص‏هاي حاوي كورتن استفاده كرده‏ايد؟
 4- آيا قد شما بيشتر از 3 سانتي‏متر كوتاه شده است؟
 5- آيا نوشابه‏هاي الكلي مصرف مي‏كنيد؟
 6- آيا روزانه بيشتر از 10 نخ سيگار مي‏كشيد؟
خانم‏ها
 7- آيا قبل از سن 45 سالگي يائسه شده‏ايد؟
 8- آيا قطع عادت ماهيانه به مدت يكسال داشته‏ايد؟
آقايان
9- آيا احساس سرد مزاجي يا ناتواني جنسي يا مشكلات جنسي كه ناشي از كمبود هورمون تستوسترون مي‏باشد، مي‏كنيد؟
اگر به هر كدام از سوالات بالا جواب بلي داده‏ايد به اين معني نيست كه شما حتماً مبتلا به پوكي استخوان هستيد ولي بايد براي ارزيابي بيشتر به پزشك مراجعه كنيد. تشخيص پوكي استخوان بايد توسط پزشك و از طريق بررسي و سنجش تراكم استخوان انجام شود. مهم اين است كه پوكي استخوان به آساني قابل تشخيص و درمان مي‏باشد.
 

چگونه بدانم پوكي استخوان دارم؟
 پوكي استخوان را (بيماري خاموش) مي‏گويند زيرا ضعيف شدن استخوان‏ها علامت واضحي ندارد. اولين علامت واضح آن يك شكستگي دردناك است كه با كوچكترين ضربه در مچ دست، استخوان ران يا استخوان فقرات اتفاق مي‏افتد. دليل هر شكستگي پوكي استخوان نيست ولي اگر يكي از علائم زير را در خودتان مشاهده كرديد بايد به فكر پوكي استخوان باشيد.
1- اگر قدتان نسبت به گذشته كوتاه‏تر شده
2- اگر احساس مي‏كنيد ستون فقرات شما قوز شده
3- اگر با ضربه خفيف يا افتادن ساده يا بدون علت، دچار شكستگي شده‏ايد.
پوكي استخوان توسط پزشكان عمومي، متخصصين داخلي، غدد، زنان، روماتولوژي و اورتوپدي تشخيص و درمان مي‏شود.

پوکی استخوان از بیماری هایی است که بدون علامت پیشرفت می کند، به همین دلیل به آن بیماری خاموش می گویند.‏ پوکی استخوان بر اثر از دست دادن کلسیم و سایر مواد معدنی استخوان ها به وجود می آید و شکنندگی استخوان ها را به دنبال دارد. البته رژیم غذایی می تواند از بروز این بیماری پیشگیری و در صورت ابتلا به کنترل آن کمک کند.

راه‌های پیشگیری از پوکی استخوان

برای پیشگیری از پوکی استخوان باید از سنین نوجوانی یک رژیم کامل و درست رعایت شود زیرا در این سنین است که استخوان‌ها شکل می‌گیرند و محکم می‌شوند؛ نوجوانان باید طوری تغذیه شوند و از مواد غذایی کلسیم دار استفاده کنند که در سن 50 سالگی، استخوان‌هایی قوی و نیرومند داشته باشند؛ این مواد کلسیم‌دار همان مواد لبنی است.

تا سن 30 سالگی مدل استخوان به همان شکل سابق است اما بعد از این سن باید بیشتر مراقب بود و رژیم غذایی را تا حدودی تغییر داد؛ با مصرف اندازه کلسیم می‌توان با تخریب استخوان‌ها مبارزه و از پوکی استخوان جلوگیری کرد.

مخصوصاً زنان باید مدت زمان طولانی با درمان هورمونی، این مواد از دست رفته را جایگزین کنند چرا که در صورت مراقب نبودن دچار سرطان سینه می‌شوند.

کلسیم

نیازهای نوجوانان و جوانان باید از طریق یک برنامه غذایی درست به آنها داده شود؛ برخی مطالعات نشان می‌دهد 1500 میلی گرم کلسیم در روز می‌تواند از تخریب استخوان در سنین 30 و 42 سال جلوگیری کند. 

نوشیدن شیر، خوردن ماست و پنیر تازه در هر وعده غذایی باید حتماً رعایت شود چون فقط محصولات لبنی کلسیم کافی بدن را فراهم می‌کنند؛ در صورت داشتن آلرژی به شیر می‌توان از مکمل‌های کلسیم مانند قرص استفاده کرد.

روزی 2 کاسه ماست یا 300 گرم پنیر، کلسیم بدن را فراهم می‌کند؛ می‌توان این مواد غذایی را در وعده‌های غذایی صبحانه، ناهار و شام گنجانید؛ در صبحانه خوردن، 300 میلی‌لیتر شیر مانند 375 میلی گرم کلسیم است.

ویتامین D

ویتامین D برای جذب کلسیم ضروری است و از پوکی استخوان جلوگیری می‌کند؛ این ویتامین در نور خورشید وجود دارد اما در زمان اوج آفتاب نباید از آن استفاده کرد چون موجب سرطان پوست می‌شود؛ استفاده معقول از آفتاب در زمان درست به جذب کلسیم کمک می‌کند.

عدم فعالیت و شیوه زندگی

مطالعات بسیاری نشان داده‌اند زنانی که مادام العمر ورزش می‌کنند، استخوان‌هایشان در وضعیت بهتری نسبت به دیگران است؛ برای پیشگیری از پوکی استخوان باید فعالیت بدنی داشت؛ پیاده روی، شنا، دوچرخه سواری و بدنسازی را نباید هرگز فراموش کرد و باید دانست برای انجام این فعالیت‌ها هیچ زمانی دیر نیست؛ فقط برای لاغری ورزش نکنید و دخانیات را کنار بگذارید زیرا سیگار نیز موجب از بین رفتن کلسیم و پوکی استخوان‌ها می‌شود.

رعایت تمام این موارد می‌تواند حتی اثرات ژنتیکی را از بین ببرد.

 

‏1- دور سیگار خط بکشید سیگار احتمال ابتلا به پوکی استخوان را افزایش می دهد. بنابراین اگر سیگاری هستید، این عادت را ترک کنید و تا جایی که می توانید از کشیدن قلیان بپرهیزید. سیگار نیز زمینه ابتلا به پوکی استخوان را فراهم می کند و علاوه بر سایر مضراتش، احتمال پوکی و شکستگی زودرس استخوان را نیز افزایش می دهد.‏

‏2- شیر و ماست را در برنامه غذایی روزانه تان بگنجانید دریافت به اندازه کلسیم به خصوص در دوران کودکی و نوجوانی از ابتلا به پوکی استخوان پیشگیری می کند. به همین دلیل توصیه می شود حداقل 2 تا 3 واحد در روز لبنیات کم چرب (شیر، ماست، پنیر و دوغ) مصرف کنید. ‏

‏3- مرتب ورزش کنید بررسی ها نشان داده اند افرادی که در هفته ورزش هایی مانند پیاده روی، تنیس، شنا، دوچرخه سواری و دویدن انجام می دهند، استخوان های محکم تری خواهند داشت. به همین دلیل توصیه می شود حداقل 4 تا 5 روز در هفته ورزش کنید.‏ ‏

4- نوشابه های گازدار را کنار بگذارید این نوشیدنی ها دارای مقادیر فراوانی اسید فسفریک هستند و باعث دفع کلسیم از ادرار می شوند. به این ترتیب، مصرف مرتبشان زمینه بروز این بیماری را افزایش می دهد. به همین دلیل مصرف نکردن انواع نوشابه های گازدار به خصوص به افراد مستعد ابتلا به پوکی استخوان توصیه می شود.‏ ‏

5- در مصرف قهوه زیاده روی نکنید قهوه به دلیل داشتن کافئین (ترکیبی که در بدن به کلسیم متصل و مانع جذب آن می شود)، خطر بروز پوکی استخوان را افزایش می دهد. زیاده روی در مصرف این نوشیدنی به خصوص برای خانم ها و در سنین بالاتر (به دلیل آنکه مستعد ابتلا به این بیماری هستند)، توصیه نمی شود.‏ ‏

6- مصرف نمک را به حداقل برسانید بررسی ها نشان داده اند دریافت سدیم بیش از 2300 میلی گرم (به اندازه یک قاشق چای خوری نمک) در روز باعث دفع 40 میلی گرمی کلسیم از بدن می شود. به همین دلیل غذاهایتان را با حداقل نمک تهیه کنید و از آوردن نمک سر میز غذا خودداری کنید.‏

‏7- رژیم غذایی تان را متنوع کنید دریافت مواد معدنی مانند منیزیم، روی، پتاسیم و فسفر به استحکام استخوان ها کمک می کند. به علاوه، دریافت منظم ویتامین هایی مانند ‏A، ‏B2‎‏ و ‏B12‎‏ هم زمینه ابتلا به پوکی استخوان را کاهش می دهد به همین دلیل برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری برنامه غذایی متنوع، متعادل و متناسب شامل منابع غذایی مواد مغذی یادشده داشته باشید.‏ ‏

8- از مصرف منابع پروتئین غافل نشوید مصرف پروتئین های حیوانی به دلیل داشتن تمام اسیدهای آمینه ضروری بدن، به عنوان یک عادت پیشگیرانه توصیه می شود زیرا 50 درصد از بافت استخوان ها را پروتئین ها تشکیل می دهد. به همین دلیل خوردن انواع گوشت های قرمز و سفید (البته بدون چربی های مرئی شان) به تمام افراد مستعد توصیه می شود.‏

‏9- مصرف خوراکی های دارای سدیم پنهان را کاهش دهید پیشتر گفتیم که مصرف بیش از حد نمک (منبع عمده سدیم) زمینه ابتلا به پوکی استخوان را فراهم می کند اما مواد غذایی دیگری نیز دارای مقداری سدیم پنهان هستند و برای کاهش دریافت این ماده معدنی باید مصرفشان را به حداقل رساند. انواع فست فودها (فرآورده های گوشتی، همبرگر، پیتزا و...)، کنسروها، آب سبزی های بسته بندی شده و سوپ های آماده، انواع غلات صبحانه ای و حتی نان ها دارای سدیم پنهان هستند که زیاده روی در مصرفشان احتمال ابتلا به پوکی استخوان را افزایش می دهد.‏

‏10- به اندازه کافی ویتامین ِ‏D‏ و کلسیم دریافت کنید داشتن این عادت از بروز این بیماری پیشگیری می کند. به همین دلیل با انجام آزمایشی که میزان این ویتامین را در بدن می سنجد، مقدار آن را در بدنتان کنترل و در صورت کمبود (زیر نظر متخصص) مکمل ویتامین ‏D‏ مصرف کنید. علاوه بر اینها، مواد غذایی ای که با این ویتامین غنی شده اند، یعنی زرده تخم مرغ، جگر و ماهی هایی که با استخوان مصرف می شوند (نظیر کیلکا و ساردین) را در رژیم غذایی تان بگنجانید. علاوه بر لبنیات مواد غذایی نظیر بادام، انجیر، انواع لوبیاها و اسفناج منبع کلسیم هستند که توصیه می شود در برنامه غذایی افراد مستعد ابتلا به این بیماری گنجانده شوند.

درمان پوکی استخوان

اگر پس از سنجش تراکم استخوان، معلوم شد که مبتلا به پوکی استخوان هستید، با نظر پزشک خود می توانید تحت درمان های زیر قراربگیرید: درمان های متفاوتی هم اکنون برای پوکی استخوان وجود دارد که هر کدام با توجه به شرایط بیمار برای وی انجام می گیرد. از جمله تجویز ترکیبات حاوی کلسیم و ویتامینD، تجویز ترکیبات فلوراید و دارو های کاهنده سرعت پوکی استخوان مانندEtidronale &Alendronale و... که تمام موارد ذکر شده بسیار پر خرج و گران هستند و تنها موارد اول یعنی کلسیم و ویتامینD قابل دسترس تر، کم هزینه تر و برای عموم قابل استفاده تراست.

در نهایت در نظر داشته باشید که تغذیه مناسب سرشار از کلسیم و پروتئین، فعالیت و دوری ازعدم تحرک و انجام ورزش های مناسب از زمان کودکی و نوجوانی، بهترین و کم خرج ترین توشه و روش پیشگیری برای جلوگیری از پوکی استخوان است.

تاریخ نشر: ۳۰ فروردین ۱۳۹۴

طب شفا

طب شفا

طب شفا

طب شفا

طب شفا

طب شفا